Qalîteya Kilmfîlma Vîrî û Bedelnayişê Realîte

Nuşte: Welat Ramînazad

Rewna ro yo ke ez wazêno kilmfîlma Vîrî temaşe bikero, axirî hefteyêk ra verî mi îmkanê temaşekerdişê aye peyda kerdî.

Burhan Ateşî, kilmfîlma xo ya sifteyîn bi nameyê Vîr serra 2017 de kaş kerda û 15.00’ ye. Kilmfîlma Vîr xeylî festîvalan de xelat girewtî û amêyî nîmayişkerdişî.

Corî de mi îfade kerdibi ke Vîr kilmfîlma ewilîna Burhan Ateşî ya labêla kê ke kilmfîlmî temaşe kenî, kê vanî qey gelek serrayan o ke Burhan Ateş ha dîrektorî keno. Ê hende bi westayî amêya kaş kerdişî.

Burhan Ateşî semeda sînemaya ma hêvîyan geş û berz keno: Hata nika kilmfîlmê kurdkî yê ke mi temaşe kerdî ez şêno bivajo ke tewr başan ra yew a. Eka kilmfîlma ewilîna dîrektorêk ê hende baş û biqalîte bibo Homay bizano fîlm û kilmfîlmê ey yê bînî senî hawa bibî!…

Kilmfîlma Vîrî xeremal, baş, biqalîte û serkewte ya. Tewr zaf zî kilmfîlmî hetê neqişnayişê meseleya xo ra biqalîteya xo ma mojnêna.

Kilmfîlmê hetê estetîkî ra zaf serkewte ya. Hem estetîka mekanan û hem zî ê xopiraygirewtişê karekteranî zaf baş o. Kaykerdoxî amatorî bî la kê vatênî qey profesyonelî ê hende rolê xo danî hîskerdiş û raştîkîn kay kerdênî. Îmaja kurdan hem pozîtîf hem zî realîst bî. Îmaja kurdanî self-kolonyalîst kurtefîlmê de çîn bî. Kurtefîlmî sey lêlik ma, nawitênî ma; ma şîyênî ser xo ya bifikirî, xo cîpers bikerî û analîz bikerî.

Şîyayiş, agêrayiş û pawitiş!… Şîyayîş xo reydir agêrayiş û pawitiş virazêno. Eka şîyayiş çîn bîyanî agêrayiş û pawitişê zî çîn bîyênî. Kurdan mîyan de no hîrî faktorî zaf estî!… Çi roman, çi hîkaye çi şiîr û çi zî sînemaya kurdkî de no hîrî faktorî zaf estî. Mersela romanê Eta Nehayî bi nameyê Gulên Şoran de qehramê romanî Las, herkes ey merde zano la pançês serrî dima o agêrêno welatê xo!… Roman xo ser no agêrayişê trajîkê ra awan keno. Şiîra Rênas Jîyan bi nameyê Dê û Law de ma trajedîya nêagêrayişê laj û pawitişê dayik vênênî.

Kilmfîlma Vîrî zî bi agêrayişêko dest pê kena. Karekterê kilmfîlmî Serhadî bi teqsîyêk agêrêno dewa xo, hîrês û panç serrî esto la ma nêzanî ha ça ra agêrêno. Ma dima ra mûsênî ke Serhadî rewna ra yo dewî ra vejîyayo, dayka ey ha ey pawêna. Serhat, şono keyê dayka ey ha werdê pewcêna. Pey dayka ma ra asêno. Dima ra veng dayka xo keno, ma teyna rîyî dayke veynênî. Ma nêzanî mabeynî ey û dayka ey de çi vîrêno. La rîyê mayî zaf çîyî ma ra vana!…

Kilmfîlmî xo ser flashbacka karekterê xo ra awan kerdo. Ma killmfîlmê de benî şadeyî flashbackê Serhatî yî. Ma mûsênî ke Serhadî qije û gedeyeya xo de hadîseyêk ciwîyayo na hedîse têsîrê heme cuya ey kerda. Têmîyankewtişê û cêsernêkewtişê cuya Serhadî na hedîse ra dest pê kena. Serhadî seka çi keno nêşêno gindîlayî layî cuya xo cêser biko û têmîyan ra bivejo.

Qijeyî de Neşmîn, Serhat, Mutalip, û X(nameyê ey nêno mi vîrî) hevalê yewbînan î. Pîya şonî wendegehî. Rojêk verî ra qerar danî ke mektebî ra dima şîrî çînayîşê simzanî. La înan ra Mutalîp ewca de muameleyî zayendîya komelkî û pederşahî, heqerat û tehda keno Neşmînî ti ra vano, “ti ma dir nêna simzanî.”

Rojî bînî ma hîrî lajanî mîyanê daristanan de vênênî ha hetê simzêranî şonî. Cayêkê de ê ewnîyênî ke Neşmîn zî ha înan dima ra yena. Tîya de zî Mutalîp hewna eynî hawa tewgêrêno û barizîyêno Neşmînî ser o, çîkrîyêno, ti ra vano, “ma dir meyî.” Hemverê kerdenanê Mutalîpê de qe pita embazî bînî nêvejîyêna, bêveng o. La Serhatî, Neşmîn ra vano, “eka ti yena, xo rê ma dir bêrî.”

Ma ke vênênî ke ê ha simzêrî de simzanî çînênî, vengê tiving û çekan yeno. Rîyê înan ra bellû keno ke rîdî vengê tivingan ra kewtî xofî. Dima ra vengê tapîya warrokewtişê Neşmîn yeno ma, ma veynênî ke Neşmîn veynênî binê simzêrî de rafîyaya.

Ranciere vano, “ hunerî ganî teyna realîte teqlid nêka, ganî realîte bibedelno zî”. Burhan Ateş kilmfîlma xo de realîteyek bedelnêno. Mersela bi teyna serê xo şîyayişê simzanî çînayişê Neşmîn hetêk ra yeno no mana ke Neşmîn struktura zayendîya komelkî û pederşahî şikito. Bi şîyayişê xo Neşmîn Mutalîbê ra vato, “nêy”. Kilmfîlmê de Mutalîp temsîlê pawitox û nêbedelîyayişê strukturê zayendî komelkî û pederşahî yo, dewamdarîya newe ra afirnayişê no strukturî afirnêno. Embazo bînî temaşeker o, qe mûdaleyî çîyêk nêkeno. Labêla eka Serhad zî sey no embaz tewbigêranî, Neşmîn bi teyna serê xo nêşênî no strukturî bi temamî bişikîno. Serhad newewaz û bedelîyayiş û seyyewbînwaştox o. Serhadî sîstem û strukturî şikînêno; bi paştdayiş Neşmîn û aye ra vano, “bê”.

Eka Neşmîn nêkişîyanî, heme embazî bişîyanî simzê xo biçînanî û bi silametî biamênî o wext ma şîyênî bivajî ke Serhadî realîte şikita û bedelnaya la kiştişê Neşmîn esto!…

Gindilaya kilmfîlmê tîya de têmîyan kewna. Semeda Serhadî Neşmîn ra vato “bê” kiştişê Neşmînî ra xo mesûl û xo suçdar vênêno. Semeda hîsa xosuçdarhîskerdişê ey de viraziyêya, hînî nêşêno xo na hîsê ra bişo. Emrê însanî de tayê wextî û çîyî sey sey şelag bi qorê kê ya bestiyênî kê hînî nêşênî xo ra ronî.

Serhatî xirabî û nêheqîyêk nêkerda. Semeda ke Neşmîn ra vato “ bê” a ke heq a, aye tayîn kerda. Labelê wîjdanê Serhad nîyî ganî ê Mutalîp û embazê bînî rehet nêbîyanî labêla ê Serhadî rehet nîyo. Nika Mutalîp xo ra vano “ çiqas baş kerdo ke mi ti ra vato “meyî” û embazê bînî zî vano “Homay ra mi vengê xo nêkerdo”.

Eka hîrî hevalan zî Neşmîn ra bivatênî bê o wext se bibîyanî? Eka no hîrî lajî amêyişê Neşmîn dîyar kenî ke aye zî înan dir bêro, tîya de zayendîya komelkî û pederşahî qe nêamênî şiktayiş xo dewam kerdênî la ê lajî kamî ke amêyişê keynek bellû kenî. Labêla eka Neşmîn bi îradeye xo bivatênî ez yeno û bişîyanî, bikîşîyanî o wext se bîyanî? O wext ma qe nêşênî zayendî komelkî û pederşahî ra behs bikerî û bar tenya nêbîyênî ê Serhadî bîyanî ê hemin î. Serhad bi teyna serê xo ya nêbîyanî pêro pîya bîyênî. Yan zî qe wayîrê ey barî nêvejîyanî!… Eka kiştişêk esto ganî tayî hesabê no kiştiş bipersî û qesasî ey bigîrî.

Tîya de gere ma bînî sebebê kiştişê Neşmîn bikenî ke ma bişî meseleya xo fehm bikerî. Meselaya kiştişê Neşmîn her çîyî rîjnêno, newe ra bellû keno. Mesela kiştişê hewna yena bestîyêna bêdewletîya kurdan ro; subje nîyî objebîyayiş kurdan ro; azadnêbîyayişê kurdan ro.

Eka kurdî serê herra xo de azad bibîyanî Neşmîn zî nêamênî kiştişî. Serhad zî nêdekewtênî wina yew araf û krîzî. Serhad arafê de yo. Serhad semeda ke vîrê xo biremo dewî ra şîyo la cayêko şîyî nêşêyo debarî bikero, şîyayiş ey rê nêbîyo derman û çareserî, belkî agêrayiş ey rê bibo dermanî; agêrayo amêyo dewa xo, labêla o nêşêno vîrê xo ra bixelesîyo û vênêno ke agêrayiş ey rê nêbeno dermanî. Na hewî agêrayişê ra remêno. Serhadî zî zano; o ça şîro, vîrê xo zî xo dir beno.

Sehneya peyên de ma dûrî ra veynêne ke dayka ey ha nîmaj kena, o zî çantayê xo girewto ha şono. Kilmmfîlmî bibandorî û bihîskerî krîz, arafê û deja Serhat nawnêna ma. No hetî qe kêmasîyêk kilmfîlm çîn o. Kilmfîlma Vîrî raştî mojnêna ma labela raştî nêbedelnêna. Semeda ke Serhat arafê xo ra bivejîyo, krîzê çareser bikero û deja xo darû bikero çîyêk ma ra nêvana.

Labêla tîya de îtrazêk mi esto: Gelo sînema teyna mojnayişê realîte yo, realîteyêka xo rê kena problem û mojnêna ma, sînema mesul û mecburî nîya ke no realîteyî bibedelno, semeda çareserkerdişê problema xo perspektîfêk, dermanêk, cewabêk bido ma?

Tam na kontekstê ser ra mi û dîrektorê kilmfîlmê Burhan Ateşî ma têverna; têvernayîşêko havildar û bikeyf mîyanê ma de qewimîya, nuşteyêk bînî de ez ca bido no têvernaayişî…

Û gelo eka şima Serhat bibîyanî şima se bikerdênî? Şima Serhadî bibîyanî şima senî xo no araf û krîzê xelas bikerdênî?

Sînemaya Serbixwe – www.sinemayaserbixwe.com

Share This
COMMENTS

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

%d blogcu bunu beğendi: